Debljina ozonskog omotača iznad Srbije nije zabrinjavajuća

Debljina ozonskog omotača iznad Srbije nije zabrinjavajuća i nije potrebno uvođenje dodatnih mera zaštite od povećanog zračenja. Na severnoj hemisferi je ovog proleća  došlo do epizode niskog ozona o kojoj je nedavno objavljen naučni rad u časopisu Natura. Analize podataka iz marta i aprila ove godine pokazale su da je u toj epizodi oštećeno 80 odsto ozonskog omotača iznad Arktika na visini od 20 kilometara.

Razlog za tako značajno oštećenje ozonskog omotača su specifični meteorološki uslovi u gornjim slojevima atmosfere. Naime, u toku zime oko polova se formira takozvani polarni vrtlog, oblast zatvorenih strujanja koja cirkulišu oko pola. U prisustvu sunčevog zračenja i niskih temperatura u vrtlogu, određene hemikalije (poznate kao supstance koje oštećuju ozonski omotač) reaguju sa molekulima ozona i razgrađuju ozonski omotač. Ove zime su temperature na severnom polu bile izuzetno niske, ispod -80 stepeni celzijusa, i to je trajalo duže nego obično, od decembra do aprila. S obzirom da je vrtlog zatvoren sistem i da nema mešanja sa drugim strujama,  veliki deo molekula ozona je u tom periodu oštećen. Zato je s proleća, kada se vrtlog otvorio, front niskog ozona počeo da se širi na jug, istovremeno se mešajući sa frontom visokog ozona.  Zbog toga se uticaj smanjenja debljine ozonskog omotača najviše osetio u severnim oblastima, naročito iznad Severne Rusije, Grenlanda i Norveške, a znatno manje u južnim oblastima, uključujući Srbiju. Proces razgradnje molekula ozona povratan je proces, postoji dinamička razvnoteža između broja molekula ozona koji nestanu i onih koji nastanu. Pod uticajem spoljašnjih činilaca, ravnoteža je ovog proleća pomerena na stranu nestajanja. Međutim, čim su spoljašnji uticaji eliminisani, čim se vrtlog otvorio, ravnoteža je ponovo uspostavljena. Ozonski omotač nije trajno oštećen o čemu govori podatak da debljina ozonskog omotača iznad Arktika ovih dana iznosi oko 270 Dobsonovih jedinica.

Merenja debljine ozonskog omotača vrše se u okviru programa Globalnog osmatranja atmosfere (Global Atmospheric Watch) Svetske meteorološke organizacije. Mreža se sastoji se iz 28 osnovnih, 410 regionalnih i 81 dopunske stanica na kojima se prate različiti parameti atmosfere, na nekima od njih i debljina ozonskog omotača. Najveći broj merenja obavlja se na polovima, naročito na Anktartiku, gde se svake godine pojavljuje ozonska rupa. Sateliti koji kruže oko zemlje takođe su opremljeni uređajima za određivanje debljine ozonskog omotača. Na osnovu podataka dobijenih merenjima i proračuna prave se globalne mape debljine ozonskog omotača, sa kojih može da se očita debljina ozonskog omotača za svaku tačku na zemlji, unošenjem geografskih koordinata na internet stranici: http://toms.gsfc.nasa.gov/teacher/ozone_overhead_v8.html

Ovi podaci predstavljaju pouzdan izvor podataka o stanju i debljini ozonskog omotača za sve zemlje članice Montrealskog protokola i za Ozonsku kancelariju u Ministarstvu životne sredine, rudarstva i prostornog planiranja.  Debljina ozonskog omotača iznad Srbije kreće se od 270 do 330 Dobsonovih jedinica, dok je prosečna debljina ozonskog omotača oko 300 Dobsonovih jedinica. Ove vrednosti nisu izmerene iznad Srbije, već su rezultat proračuna koji je opisan. Debljina ozonskog omotača  je posledica meteoroloških uslova u gornjim slojevima atmosfere i nije lokalnog karaktera. S obzirom da je ozonski omotač homogena masa sa približnim vrednostima na područjima iste geografske širine, debljina ozonskog omotača karakteristična je za čitave oblasti.